halkın malumatı var (epistemoloji nedir, ontoloji nedir)

tartışmak istediğim güncel olaylar çok birikti, ileride çok kullanacağım için hikmete bir giriş, bilgi nedir nasıl ulaşırı daha da özel olarak epistemoloji nedir ontoloji nedir sorularını muktedirimizin inkarları üzerinden anlatmaya karar verdim.

alanım değil naçizane, bu bakımdan terimleri tahrif ediyorsam affola.

ontoloji, varlığın bilgisi ya da bilimi demek. osmanlıcası felsefeyi vücut. evren tahayüllümüzdeki şeylerin ne oldukları, nasıl oldukları ile ilgili tasarımımız nedir, bunu anlatıyor. bu açıdan terimin osmanlıcası da açıklayıcı. vücuddan kasıt insan ya da birey vücudu değil, bir anlamda evrendeki “şey”lerin genel olarak oluşu, yani vücudu. daha da basitçe anlatmak gerekirse şu kelimeleri kullandığımızda ontolojinin alanına girmiş oluyoruz:

olmaktan/oluş
var/yok
şey

gündelik hayatımızda alabildiğimize kullandığımız bu kavramlar aslında kullanıldığı mekana ve zamana ait olarak değişiklik geçirebiliyorlar. elbette bu sorular genel halleriyle yazıya aktarılmaları ve bize iletilmeleri antik yunan’a gidiyor. ancak özne ve nesne ikiliğinden bahsettiğimizde bile belirgin bir varoluşa, varlık tahayyülüne atıfta bulunuyoruz. bu da aydınlanma dünyasının descartes’tan itibaren somut olarak bina ettiği kartezyen anlayışın birbirinden tamamen bağımsız özne ve nesneye tekabül ediyor.

bunların alternatifleri mevcut. islami felsefedeki vahdet-i mevcut ve vahdet-i vücut bu dualist anlayışın yerine, monadist yani tekil bir anlayış öngörür. bu benzer şekilde spinoza felsefesinde de kendini gösterir. modern güncel hayatımızda (veyahut ben temel bilimci olduğum için) bu ikicil düalist anlayışa sıkışıp kalmış olmamıza rağmen aslında alternatifler farklı felsefelerin veyahut ilahi tahayyüllerin içinde mevcut.

“epistemoloji ne la?” dediğimizde epsitemenin yani bilginin bilgisine girmiş oluyoruz. türkçesi bilgi kuramı, osmanlıcası felsefeyi malum ya da marifet olan epistemoloji, yukarıda bahsettiğimiz vücut anlayışının içinde, bilgi denilen şeyin nasıl edinildiğini ve iletildiğini tartışan felsefeye giriyor.

antik yunan’ın bize bıraktığı mirasın en önemli kavramsallaştırmalarından olan malum ya da bilgi edinme kuramı, platon’un aktardığı sokratik diyaloglarda geçiyor. kişisel favorim sofistlerin eleştirildiği thaetetus olmakla beraber, bolca anlatılagelmiş “mağara teşbihi” bu bilgi edinmenin, malum olmanın nasıl bir sorun olduğunu anlatan en temel yapıt.  (vikipedide türkçesini bulamadım.)

yine modern yaşamlarımızda içselleştirilmiş özne nesne ikiliğine gelirsek, genel olarak kabul ettiğimiz malum olma şekli şu şekilde: bizden bağımsız bir nesne var (mesela buna kürtler diyelim), bizler de özneler olarak (mesela buna beyaz türkler diyelim) bu nesneler hakkında nesneden bağımsız olarak bilgi ediniyoruz. nesne yerinde dururken çeşitli ölçümler yaparak, nesnenin özü hakkında bilgi ediniyoruz.

bu ölçümler yukarıdaki örnekte nasıl olabilir? mesela doğu illerindeki elektrik kullanımına bakıyoruz, ve yasal olmayan elektrik kullanımının çok yüksek olduğunu görüyoruz. biz de kürtlerin dışında yaşayan, necip beyaz türkler olarak bu salt veriyi kullanarak kürtlerin özü ile ilgili çeşitli çıkarımlarda bulunabiliyoruz.

bu çıkarım genelde, “ekmek yediği vatana ihanet etmek” gibi şeyler oluyor. tabi ki bu kararın verilmesindeki ana belirleyici kürtlerle ilgili kafamızdaki daha önceden biriktirdiğimiz telakkiler bütünü oluyor. buna da genel olarak ideoloji diyebiliriz. ki bu sorun çok daha dallanıp budaklanacak, ayrı bir yazının konusu, ana konum olan hikmete, ontoloji epistemoloji farkına dönelim

bu iğrenç örneği kullanmamın bir nedeni var. ontoloji ile epistemoloji arasındaki farkı anlatırken muktedir dilinden çeşitli örnekler vermek istiyorum. son dönemlerdeki tarafların ideolojik kurtlarını ortaya döktüğü en haşin konunun kürt sorunu olduğu sanırım herkes için açıkça ortadadır. buna muktedirin yaklaşımı yukarıda anlatılanları örneklendirmek için çok güzel bir vaka.

en basit haliyle “kürt sorunu nedir?” dediğimizde gelebilecek en temel yaklaşım nedir sorumuza baştroll cevap veriyor:

görüldüğü gibi, ortaya sunulan sorunun nesnesinin varlığını toptan inkar ederek soru atlatılmış oluyor. bahsettiğimiz şey bir varlık inkarı olduğu için vulgar bir anlamda ontolojinin sahasına girmiş buluyoruz. benzer bir tavır, varlığın toptan inkarı değil de dönüştürülmesi temelinde başka bir şekilde de yapılmıştı:

bunun yanında muktedir tahayyülünde kürt sorunu algısının evrimi de takdire şayan. van depremi vesilesiyle eşitsizliklerin tekrar ortaya çıktığını ve beceriksiz yönetimi nedeniyle adaletsizliklerin toplumu isyan ettirdiğini gördük. bunun üzerine içtroll de durur mu? yapıştırır cevabı:

görüldüğü gibi ontolojik açıdan sorunu çözemeyeceğini anlayan muktedir, epistemolojik bir el çabukluğuna baş vurarak, aslında bu sorunun var olabileceğini (çünkü ortada eylem yapan ve bir güzel polisten cop yiyen bir depremzede güruhu var) ancak bu sorununun bilgisine ulaşılamayacağını buyuruyor.

baştroll’ün yukarıdaki lafında dert hep özne nesne ikiliğinin nesne kısmındaydı. ya nesnenin yokluğunu iddia ediyorduk, ya da mevzubahis nesnenin aslında bahsedilen değil başka bir şey olduğunu, öz olarak ifade edilen şeye tekabül etmediğini iddia ediyorduk. ancak içtroll’ün açıklamasında sorun olan asıl şey nesne değil, özne ile nesne arasındaki ilişki, veyahut bu ilişkinin imkansızlığı.

sonuç olarak gördüğümüz gibi, felsefe hayatta gündelik yaşadığımız olaylara böylesine ışık tutabilen, faydalı bir uğraşı. halkın hikmeti diye tutturmamın nedeni de bu zaten. bir sonraki bölümde, muktedirin hikmetini kavramsallaştırarak, muktedirin gayet güzel tetkik ettiği sağ epistemoloji nedir, bunun anlatacağım.

not: capsler aufhebung yoldaştan.

halkın malumatı var (epistemoloji nedir, ontoloji nedir)” üzerine 3 yorum

  1. kendin anlamamışsın ki epistemloji ve ontoloji ayrımını millete anlatmaya çalışıyorsun ben ce bu yazıyı kaldır rezil oluyorsun

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s