ahlaki tedhiş stratejisi kapsamında yalan haber (mukaddime’ye giriş)

kck kapsamında kürt gazeteci ve politikacılarının yanı sıra sosyalistlerin de tahkikat altına alındığı şu günlerde, muhazafazakar basının propaganda konusunda şirazeden çıkmasına da şaşırmamak gerek.

ya haber kaynağını sorgulamamak, veyahut da bilinçli olarak karalama amaçlı olarak yazılmış akit gazetesi manşeti bunun en adi göstergesi idi.

ancak hikaye sadece “akit’in propagandası” açıklamasıyla bitmiyor. olayın geçmişi mevcut.

eğer takip ettiğim kadarıyla doğruysa, haberi bu şekliyle ilk olarak ömer faruk çekmece isimli sorumlu bir vatandaş facebookta paylaşıyor. ilk sayfa silinmesine rağmen, bu bilgiye hala şu sayfadan ulaşılabiliniyor.

tabi ki durum bununla kalmamış ve milli hassasiyetleri sağlam, sorumlu vatandaşlar eyleme geçerek bu bilgiyi ana akım medyaya yaymak üzere harekete geçmişler. bu girişimlerinden biri de derindüşünce websitesinin yorum kısmına görsellerini koymak. bu site sahiplerinin ilgisini çekiyor ve 3 ocakta haber olarak sitede yerini alıyor.

buradan sonra bir çığ gibi farklı haber kanallarına ve gazetelere paslanan haber, “bu kadar haber portalı hata yapamaz” mukabilinden ana akım medyada yer almaya başlıyor. sonuçta haber derin düşünceyi referans alarak haber beyaz tv’ye çıkıyor ve facebook aktivistlerimiz de bu başarıyı kendi üstlerine alıyorlar.

sonuçta anlaşıldığı kadarıyla bununla akit’in bu haberi manşetine taşıması, sadece akit’in yaratıcılık ve ahlaki tedhiş aşkı ile alakalı değil. aksine muhafazakar “komplocu” tahayyülün, hem medyası hem de sorumlu vatandaşı ile içinde bulunduğu bir toplu psikotik hal.

psikoz en genel haliyle “gerçek ile bağlantının kopması”nı içeren zihinsel bozuklukları tanımlamakta kullanılıyor. bir facebook görselinde başlayarak binlerce insanın, haber portalının ve medya ajanslarının elinden geçen bu yalan haberin, oturulup ciddi bir şekilde incelenmeden gerçek olarak kabul edilmiş olmasının başka hiç bir anlamı olamaz.

teknik olarak içerdiği hatayı bir kenara bırakırsak, haber ciddi idrak hataları içermekte. diyelim ki demirtaş’ın gerçekten bu saldırıdan önceden haberi oldu. haberin sabit aldığı şey, bir pkk olarak demirtaş’ın bunu komplo vesilesiyle pkk kanallarından aldığı. madem ki bu devlet’in ve askerin başını ciddi şekilde ağrıtmaya yönelik bir komplo, demirtaş bu istihbaratı neden facebookta önceden paylaşsın?

diğer yandan demirtaş’ın pkk olduğu bdpliliği dolayısıyla ki, bu gerçekten hem anlaşılması hem de hikmetse kırılması çok zor bir hastalıklı zihniyet.

kısacası türkiye’deki komplocu türk ırkçısı algısı ve bunun çağdaş iktidar vesilesiyle bayrak taşıcılığını yapan islamcı muhafazakarlara göre devletin uludere’de köylüleri bombalaması bir pkk komplosu, ve onlara göre pkk’nın uzantısı olan bdp bunu propaganda olarak kullanmak üzere facebook kullanıyor ancak bunu da yanlış yapıyor.

bu kadar absürt bir senaryonun farklı kanallardan ve insanların elinden geçerek, iz’an sınırlarını zorlamasına rağmen doğru kabul edilmesinin nedenini anlamak için ibn-i haldun’un hikmet felsefesine bakmamız gerekiyor.

ibn-i haldun mukaddime’sine “yalan haber”i inceleyerek başlamıştır. ona göre yalan haberin, türleri ve dolayısıyla farklı nedenleri var. yer yer bu nedenle yalan haber nedenleri örtüşse de, ibn-i haldun bunu 6 kategoriye ayırmış.

bizi elimizdeki örnek özelinde ilgilendiren, yalan haberin ilk türü; haberi alanın taraflı olması, ve dolayısıyla gördüğünü olmasını istediği gibi yorumlaması ve sorgulamaması. bu genel olarak bir gözlemci arızası olarak düşünülebilir. haberin dolaştığı muhafazakar ve açıkça ırkçı çevreler, doğru olmasını istedikleri bir haberi, yani masum sivillerin türk askeri tarafından değil de “aslında” pkk tarafından öldürüldüğü haberini okuyorlar ve doğru olmasını tüm kalpten diliyorlar. bu nedenle ne haberin kaynağını, içerdiği teknik ayrıntıları ne de üstüne kurulduğu mantıki temelleri sorguluyorlar. sonuçta bu saçma ve anlamsız yalan haber, bir gazete manşetine “bu haber çok konuşturacak” iddiasıyla taşınabiliyor.

ibn-i haldun mukaddime’ye, “ben yeni bir bilim getiriyorum” iddiası ie başlar. bu yeni ortaya koyduğu bilimi de anlatırken, tarih bilimini zâhiri ve bâtıni olarak ikiye ayrırır.

zâhiri tarih, “eski zamanlarda gerçekeşmiş zâhiri olaylardan ve vakalardan haber vermekten başka bir şey değil”ken, bâtını bilim ise “bu anlatılagelmiş olayları düşünmek, hakikati araştırma ve en önemlisi bu olaların ardında yatan sebepleri araştırmak” diye açıklamaktadır.

bana kalırsa, ibn-i haldun’un tarih açıklaması, aslında genel bir hikmet yöntemi olması açısından gayet açıklayıcı. ve şu yazımda takip ettiğim yöntem açısından da örneklendirilebilir.

elimizdeki selahattin demirtaş’ın facebooka yaptığı bir yorum bulunmakta. bu yorumun da yapıldığı saat, olayın gerçekleşmesinden önce. bu elimizdeki zâhiri haber.

bunun nasıl olduğu ile verilen açıklama ise bu zâhiri haberi doğru olarak kabul ediyor ve selahattin demirtaş’ın aslında bu haberi önceden bildiğini iddia ediyor. hatta bununla da kalmayarak bunun altında bir komplo ön görüyor.

ancak demirtaş’ın yorumunun erken yapılmış olmasının altındaki neden incelendiğinde ise bunun facebookun, farklı bölgelerdeki insanlara kendi alanlarındaki bilgiye göre vakitleri bildirmesi gerçeğinin yattığı gözüküyor. işte bu, batıllıktan ve haberi alan öznenin isteklerinden bağımsız, haberin altındaki yatan bâtıni açıklama oluyor.

bütün bunlar, alınan yalan haberin sorgulanmaması ve olduğu zâhiri haliyle kabul edilmesi nedeniyle bir “gözlemci” arızasına işaret ederken, akit’in haberindeki bir ayrıntı da dikkate değer. bu da facebook “buluşu”na göre demirtaş bu haberi facebooka yaklaşık 1 saat önce verirken, akit’e göre 4buçuk saat önce vermiş.

akit burada facebookun zamanlamasına merkez olarak amerika batı yakasını almasından yararlanmış. netekim, eğer facebooka üye değilseniz, sayfaya baktığınızda abd saati çıkmakta. bu açıdan eğer akit haberi bu anlattığımız kanaldan aldıysa, haberin vuruculuğunu artırmak için saat farkını artırmış gözüküyor ki bu akit’ten beklenilmeyecek bir şey değil.

bu da aslında ibn-i haldun’cu yalan haber tasnifinde başka bir kategoriye tekabül ediyor ancak bu başka bir yazının konusu.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s